Dotychczas istniało przekonanie, że nurkowania techniczne, w szczególności nurkowania dekompresyjne, trimiksowe z nitroksowymi gazami dekompresyjnymi mogą być wykonywane jedynie na podstawie wcześniej opracowanego planu. Odbywało się to przy użyciu specjalnych tabel lub dekompresyjnego oprogramowania i run time'ów rozpisanych na tabliczkach.
To podejście sam uznawałem za jedynie słuszne jeszcze parę lat temu.
Jednak niektóre nurkowania, np. nurkowania jaskiniowe i jakiekolwiek, podczas których jest trudno przewidzieć wszystkie zmienne występujące podczas nurkowań, stwarzały poważne zagrożenia w przypadku pojawienia się zmiennych nie branych pod uwagę podczas planu.

Dlatego, gdy pojawiły się pierwsze wielogazowe komputery, możliwe do wykorzystania w nurkowaniach technicznych, od razu zainteresowałem się praktycznymi metodami wykorzystania ich podczas nurkowań technicznych.
Od momentu swojego pierwszego nurkowania z komputerem VR3, który uważam za wiodący na obecnie dynamicznie rozwijającym się rynku komputerów nurkowych, wykorzystuję go we wszystkich swoich nurkowaniach. Powiem więcej, rekomenduję ten sprzęt wszystkim swoim studentom i nikt z nich nie był zawiedziony. Mało tego, nikt nie wrócił do dawnej metody nurkowania wg run time'u i rozpisanej tabliczki. Dlaczego? Odpowiedź jest prosta - po prostu nurkowanie z VR3 jest bardzo wygodne!
Oprócz tego przez ostatni rok stworzyłem własną teorię doboru gazów dla ekstremalnie głębokich nurkowań na trimiksie, która ma na celu maksymalne skrócenie czasu dekompresji podczas jednoczesnej kontroli negatywnych skutków spowodowanych kontrdyfuzją gazów.
No i w końcu kolejny postulat. Do pierwszego deep stopa (wysycającego mikropęcherzyki w VR3 zawsze 2 min) można wynurzać się z dużą prędkością. Z prędkością 30 metrów na min lub szybciej. Dalej wynurzam się z prędkością rekomendowaną przez komputer.
Dwa powyższe czynniki składają się na moją metodę organizowania technicznych nurkowań, którą oczywiście pozostawiam Waszemu osądowi.
Wszystko co napisałem to nie są jedynie teoretyczne dywagacje, lecz metoda przetestowana w praktyce, w szczególności podczas serii eksperymentalnych, ekstremalnie głębokich nurkowań wykonanych w marcu i kwietniu 2005, których ukoronowaniem było nurkowanie na 192 metry.
Po żadnym z przeprowadzonych w tym czasie nurkowań nikt z naszej ekipy nie odczuwał jakichkolwiek oznak DCS. Zwracam uwagę, że nurkowania te nie odbywały się w przestrzeniach zamkniętych i zimnych wodach.
Zacznijmy więc od planowania. Przede wszystkim, uważam, że podstawą planowania dowolnego nurkowania jest własne empiryczne doświadczenie. Innymi słowy, jeśli zamierzasz wybrać się na 130 metrów to znaczy że nurkowałeś niejednokrotnie na 120 metrów. Więc takie zagadnienia jak zużycie gazów i profile wynurzenia nie powinny stwarzać większych problemów, chociażby dlatego, że możesz sobie wyobrazić jak to było ostatnim razem. To w żadnym wypadku nie oznacza, że nie trzeba wykorzystywać komputerowy planer. Trzeba! Ale ze świadomością tego, że to nam pomaga przeprowadzić pewne techniczne obliczenia i żadnym wypadku nie zastępuje Twojego osobistego doświadczenia. Jeżeli chodzi o plany rezerwowe, dopuszczam dwa alternatywne warianty - drugi VR3 lub Bottom Timer z planem na tabliczce. Wybór należy do Ciebie. Pierwszy wariant jest lepszy w przypadku trudno przewidywalnych warunków, drugi przedstawia się lepiej dla zwykłych nurkowań trimiksowych, nie mówiąc o tym, że ten wariant jest znacznie tańszy.
Dla efektywnego stosowania pierwszego wariantu, proponuję poćwiczyć na początku przełączanie gazów na dwóch VR3, co po wyrobieniu sobie takiego nawyku nie sprawia większych trudności.
Rozjechanie się zgrania jednego z komputerów w pierwszym wariancie, oznacza to samo co problem z komputerem w drugim wariancie i niewątpliwie jest sygnałem do zakończenia nurkowania i rozpoczęcia wynurzenia i dekompresji. Ja nie poruszam tu tematu ilości i różnorodności rezerwowych planów (przestrzelenie głębokości, czasu itp.), ponieważ uważam, że uniwersalnej odpowiedzi na ten temat nie ma i każdy inteligentny nurek zdolny jest do wizualizacji możliwych problemów konkretnego nurkowania i zdolny jest stworzyć takie plany, które są potrzebne. Najbardziej uniwersalnym planem jest moim zdaniem posiadanie drugiego VR3.
Teraz omówię metodologie doboru mieszanin. Dla uproszczenia przytoczę przykład konkretnego nurkowania (touchdown) na 210 metrów, komentując przeliczenia, gdzie jest to niezbędne.
Przede wszystkim przed serią głębokich nurkowań trimiksowych, proponuję dobrze się roznurkować na powietrzu po to, aby zaadoptować się do narkozy azotowej i przygotować do osiągnięcia docelowej głębokości. To jest przekłada się nie tylko na ekonomiczne argumenty, ale i na realne zagrożenie mało zbadanym efektem HPNS oraz zwiększeniem frakcji azotu w mieszaninie dennej dla obniżenia efektu kontrdyfuzji gazów. Ciśnienie parcjalne dla tego konkretnego nurkowania wybrałem 1,6 co uważam za optymalne przy założeniu bardzo krótkich ekspozycji.
Ja nie stosuję dogmatycznego uznawania ciśnienia parcjalnego na poziomie 1,4 Ata. To wszystko zależy od profilu nurkowania. Jeśli to jest touchdown, to dlaczego PP nie może być większe?! Oczywiście jeżeli ekspozycja jest dłuższa, woda zimna, to do tego tematu trzeba podejść z większym konserwatyzmem - ale nie w tym przypadku. Ustalamy równoważną głębokość 50m przy PP tlenu 1,6 i otrzymuję gaz denny o składzie Tx 7/66. Frakcja azotu w tej mieszaninie to 0,27. Jeśli bierzemy pod uwagę tradycyjne podejście do kontrdyfuzji gazów, jest oczywiste że wszystkie kolejne mieszaniny powinny zawierać azot na poziomie nie wyższym niż 27%. Dobór tych mieszanim nie jest problemem i nie będę się na ten temat rozpisywać. Każdy może zrobić to sam na swoim planerze komputerowym. Dla przykładu - Tx7/66, Tx15/58, Triox35/37, EAN80. Teraz załadujmy ten "właściwy" zestaw na przykład do V-plannera (wykorzystana wersja - V-Planner 3,61 by R. Hemingway, VPM code by Erik C. Baker., Decompression model: VPM - B, Surface interval = 1 day 0 hr 0 min., Elevation = 0m, Conservatism = Nominal) i otrzymamy ogólny run time - równy 176 minut. Do tego potrzeba 6453 litrów helu (moje ustawienia V-plannera zawierały RMV=17 l/min, descent rate=25 metrów/min, ascent rate do 100 metra - 20 m/min; od 100 do 6 metra - 10 m/min, od 6 do 0 - 5 m/min, czas na dnie 36 sekund, stop size 6m, last stop 6m. Dla dalszych rozważań wszelkie porównania będą dla tych ustawień. Nie zapominajcie że V-planner bierze pod uwagę nie czas na dnie a run time, np. wstawicie 9 min i otrzymacie czas pobytu na dnie).
A teraz zobaczymy co ja sam proponuję. Więc, gaz denny pozostaje bez zmian Tx7/66. A dalej zaczyna się najciekawsze. Ja formułuję twierdzenie, że kontrdyfuzja na poziomie 1,5-1,7 normalnie jest tolerowana przez organizm (podkreślam że zostało to udowodnione przez naszą ekipę w praktyce oraz w badaniach trzech osób w ponad 10 nurkowaniach na głębokości 120-192metry). Biorąc pod uwagę te założenia, kalkuluję kolejne gazy. Zaczynam od ostatniej miszaniny. Proponuję EAN65. Wierzcie mi, że jest to bardzo praktyczny gaz - bardzo łatwo go uzyskać mieszając parcjalnie. W ten sposób mamy już odwrotny skok azotu. W ostatniej mieszaninie frakcja azotu była 0,35. Teraz wybierzmy travel mix. Niech to będzie EAN 38 (frakcja azotu 0,62). W gazie dennym mamy frakcję azotu 0,27 a w podróżnym nitroksie 0,62. Kontrdyfuzja na poziomie ponad 2 razy - troszkę za dużo. Wyobraźcie sobie co by było jakbyśmy się przełączyli na powietrze... Krucho... Ok., przed nami jeszcze wybór podróżnego trimiksu. I tu jest cały sens metody. Robię to w taki sposób, żeby zachować równowagę poszczególnych skoków kontrdyfuzji, rozbijając jeden duży skok na dwa małe. Przecież skoczyć z wysokości 2,5 metrów jest troszkę niebezpieczne, a jeśli skoczymy dwa razy z jednego metra - jest całkiem możliwe do wykonania. Matematycznie, jest to znalezienie średnich geometrycznych pomiędzy wartościami 0,62 i 0,35.

Szukana wartość frakcji azotu w podróżnym trimiksie = 0,62*0,27 = 0,41

I tak pozostaje nam obliczyć frakcję tlenu. Uważam, że to jest sprawą indywidualną każdego nurka. Ze swojego doświadczenia, mogę stwierdzić, że optymalną głębokością dla mnie będzie 100m, przy założeniu, że robimy touchdown i bardzo szybko wynurzamy się do pierwszego przystanku mikro pęcherzykowego.

1,6/11=0,15

W ten sposób, trimiks podróżny wychodzi 15/45, a zamiast jednego dużego skoku, otrzymaliśmy dwa małe po 1,5 raza. Otrzymaliśmy zestaw mieszanin - Tx7/66, Tx15/45, EAN38, EAN65.Załadujmy ten profil do Vplannera i otrzymujemy run time na 138 minut, a helu 4300 litrów. Skróciliśmy czas nurkowania o 38 min i wykorzystanie drogiego helu o 2153 litry (co wg cen w Dahab wynosi 150 $ nie licząc helu dla nurka prowadzącego)
Jeszcze nie zwiększyliśmy prędkości wynurzenia do pierwszego przystanku mikoropęcherzykowego, który zostanie wyświetlony przez VR3 na około 150 metrach. Sprawdźcie sami na Pro plannerze - będzie to przyjemne zaskoczenie.
Jeszcze raz podkreślam, że powyższe twierdzenia zostały oparte na doświadczeniach naszej ekipy i serii głębokich nurkowań w Dahab od Marca do końca Września 2005.
No i na koniec chciałem napisać kilka słów o moim ulubionym VR3. Powiem od razu, że jeśli działa, wszystko jest bez zarzutu. Nie mam żadnych uwag do interfejsu. Jeżeli chodzi o algorytm to jest to Pro Planner, matematyczną analizę algorytmu pozostawię specjalistom. Czy coś się psuje? W mojej praktyce kilka razy ginęły piksele w środku wyświetlacza. Raz wypadł przycisk i jeden raz miałem błąd programu - komputer pokazywał głębokość o 5 metrów głębszą i kompletnie absurdalne dane dotyczące dekompresji. Pomógł zdublowany komputer. To chyba wszystkie problemy, które miałem z VR3 przez rok intensywnej eksploatacji. Z przyjemnością przyznaję, że firma Delta P wywiązała się ze swoich zobowiązań gwarancyjnych wzorowo.

Andrey Chistyakov
AdvTx Instructor TDI, Instructor PADI

Tłumaczenie: Andrzej Gołka

UWAGA: Wszelkie informacje w powyższym tekście są opisem osobistych doświadczeń autora. Stosowanie powyższych informacji i metod w praktyce bez odpowiedniej wiedzy, umiejętności i uprawnień grozi śmiercią.